II. Meşrutiyet'in ilanından sonra İstanbul'daki bazı askerler ile meşrutiyet karşıtı grupların etkisiyle bir ayaklanma çıktı. Hareket tek merkezden yönetilen basit bir kalkışma değildi; meşrutiyet düzenini zayıflatıp eski düzene dönme talepleri etrafında büyüdü.

Selanik'ten gelen Hareket Ordusunun hazırlık çalışmalarında görev aldı. Kurmay subay olarak planlamaya katkı sağladı ve “Hareket Ordusu” adını önerdi.

Kriz zamanlarında başarının yalnız cesarete değil; planlama, doğru bilgi ve koordinasyona bağlı olduğunu gördü. Düzenli hareket etmenin rastgele tepkilerden daha etkili olduğunu öğrendi.

Balkan devletleri Osmanlı Devleti'ne karşı birleşti. Osmanlı Devleti kısa sürede büyük toprak kayıpları yaşadı; Mustafa Kemal'in doğduğu Selanik de kaybedildi.

Gelibolu ve Bolayır'da görev yaptı. II. Balkan Savaşı sırasında Edirne'nin geri alınması harekâtına katıldı.

Mustafa Kemal yenilgiyi yalnız düşmanın gücüyle açıklamadı. Hazırlık eksikliği, komuta sorunları, ordunun siyasete karışması ve plansızlığın da büyük rol oynadığını değerlendirdi.

Mustafa Kemal askerî ataşe olarak Sofya'ya gönderildi. Bulgaristan'ın siyasi ve askerî yapısını yakından inceleme fırsatı buldu.

Bulgar Parlamentosunu izledi, diplomatik toplantılara katıldı ve Avrupa toplumlarını gözlemledi. Balkanlarda yaşayan Türklerin sorunlarıyla da yakından ilgilendi.

Mustafa Kemal farklı devletlerin yönetim biçimlerini, parlamentolarını ve diplomatik ilişkilerini yerinde gözlemledi. Böylece yalnız Osmanlı'yı değil, Avrupa'yı da karşılaştırarak değerlendirme fırsatı buldu.